Beste Babs: hoe moet ik omgaan met herinneringen aan automutilatie?

Janita Bolhuis

Community

Manju Reijmer
4 April 2017, 17:51

Expreszo heeft vanaf nu een anonieme hulplijn: Beste Babs. Heb jij vragen over zelfmoordgedachten, wil je je hart luchten over zielepijn, zoek je advies, bijvoorbeeld over dingen die je meemaakt(e) met andere mensen, mail dan naar Beste Babs. Eens per maand publiceren we, in overleg met de mailer, een vraag. Vandaag: hoe om te gaan met herinneringen aan automutilatie?

Pas op: de onderstaande tekst kan triggering zijn voor mensen met een geschiedenis van zelfbeschadiging*.

Lezersvraag:

Beste Babs,
Vanaf mijn veertiende tot mijn achttiende en negentiende tot mijn 21ste ben ik in behandeling geweest, eerst vanwege een fikse depressie met suïcidale gedachten en automutilatie en later vanwege een beginnende depressie (en het wegwerken van wat andere dingen die de eerste keer, bij de GGZ, niet aan bod waren gekomen). Nu ben ik 23 en over het algemeen voel ik me inmiddels weer prima, en als er als iets is, heb ik nu de handvatten om daar op een gezonde manier mee om te kunnen gaan. Een dingetje blijft me echter wel door mijn hoofd spoken: ik heb nog heel regelmatig gedachten over automutilatie. Van alle hulpverleners die ik heb gehad was er bijna geen enkele die dit onderwerp durfde te erkennen of erover durfde te spreken, waarschijnlijk omdat ze bang waren het te triggeren. Ik doe al jaren (sinds ik ongeveer zeventien à achttien jaar was denk ik) niet meer aan automutilatie en heb er ook geen zichtbare littekens aan over gehouden, maar ik heb er wel nog dagelijks gedachten over, en ik heb er bij vlagen ook wel behoefte aan, meer vanuit een soort gevoelens van verslaving, dan vanuit de volkomen irrationele ideeën van toen ik nog depressief was. 

Mijn vriend weet van mijn volledige psychische geschiedenis, en met hem kan ik er ook over praten, maar verder is het een lastig bespreekbaar onderwerp. Ik ben drie maanden geleden binnen mijn studentenvereniging soort van uit de kast gekomen met mijn psychische geschiedenis, en alhoewel ik veel positieve reacties kreeg over mijn openheid, is er niet echt een dialoog met mijn vrienden ontstaan waarin ik mijn ei hierover kwijt kan. Toen ik nog automutileerde heb ik daar hele negatieve reacties op gekregen, van vrienden, familie en hulpverleners die het bagatelliseerden.

“Ik vind het zo heftig dat ik het ooit heb gedaan dat ik nu niet weet wat ik met gevoelens hierover moet. Is dat normaal?”

Ik vind het heel lastig dat ik nog al deze gevoelens heb over dit onderdeel uit mijn verleden waarvan ik het gevoel heb dat ik het niet kwijt kan. Ik snap mezelf ook niet zo goed hier, want nu ik weer rationeel erover na kan denken zie ik in dat de redenen die ik er indertijd voor had erg absurd waren: ik zat zo slecht in mijn vel (letterlijk) dat ik hoopte met littekens een nieuwe huid te kunnen creëren, ik voelde me zo verdoofd dat ik het deed om te controleren of ik nog wel leefde, enz. Enerzijds zie ik nu in dat dat absurd is, anderzijds herinner ik me nog te goed hoe ik me toen voelde en snáp ik hoe ik bij die gedachten kwam. Ik denk dat ik gewoon bang ben dat, omdat ik nog zo vaak wel de behoefte voel tot automutilatie, ik ooit mijn zwaar verworven zelfbeheersing verlies en weer terugval in dat soort destructief gedrag, ondanks dat het verder al jaren heel goed gaat en ik ook emotioneel redelijk stabiel ben.

Bij veel hulpverleners heb ik het gevoel gehad dat ze het probleem niet serieus namen, het alleen als een gevolg zagen, en dat was het ook wel en die oorzaken zijn in zoverre opgelost dat ik het nu niet meer doe, maar ik vind het zo heftig dat ik dat ooit wel héb gedaan dat ik niet weet wat ik met die gevoelens hierover moet. Is dit normaal bij mensen die aan automutilatie gedaan hebben? Moet ik er maar gewoon mee leren leven? Slijt het na een tijdje? Vormt het een reëel risico voor recidive? Of is dit iets waarover ik met een professional zou moeten praten (waar ik geen zin in heb want ik vind dat ik voor in elk geval de rest van dit decennium wel voldoende therapie heb gehad)?

Soms ervaar ik een soort spijt dat ik er geen littekens aan over heb gehouden omdat het een tijd lang zo’n belangrijk onderdeel van overleven voor mij is geweest, en het voelt vreemd dat die vormende ervaring niet aan me af te zien is. Is dat vreemd? Hebben meer mensen met een verleden van automutilatie dat? Is zo’n gedachte een groot risico? Ik durf dit soort dingen niet op te zoeken op fora ofzo, omdat ik bang ben getriggerd te worden.

Ik hoop dat je me kan helpen met wat antwoorden of advies. De LHBTQIAP+-community is meestal zo open dat ik hoop via deze mail een wat constructievere reactie te krijgen dan van de hulpverleners die ik verder ben tegen gekomen (lieve mensen hoor, die het beste met me voor hadden en me verder heel goed geholpen hebben, maar hier gewoon een steek hebben laten vallen). Sorry voor de lange mail. Ik heb gewoon niet zo veel plekken waar ik er openlijk over durf te praten.

Groetjes,

Maria

Janita Bolhuis

Antwoord Babs:

Lieve Maria,
Vanaf dat ik heel klein was deed ik sommetjes in mijn hoofd als de wereld moeilijk was. 2×2=4 x2=8 x2=16 x2=32. Ik kon dat heel lang volhouden. Ik ben als baby afgestaan en heb me daardoor altijd gewapend tegen emoties. Vooral afhankelijk zijn vond ik de hel. De laatste keer dat ik sommetjes maakte in mijn hoofd is nu twee jaar geleden. Het overkomt me niet meer omdat ik eindelijk geleerd heb dat de wereld niet vergaat als ik kwetsbaar ben. Daar heb ik jaren over gedaan.

Ik heb altijd gedacht dat ik rekende om anderen niet te laten zien wat ik voelde van binnen. Nadenkend de afgelopen dagen over jouw mail realiseerde ik me dat ik rekende om zélf niet te hoeven voelen. Jij probeerde een nieuwe huid te creëren en je deed jezelf zeer om juist wél wat te voelen. Daar is niks absurds aan lieve Maria. Wij probeerden te overleven in een wereld waarin we ons niet veilig voelden. En we hebben overleefd.

Ik ben zo blij dat je mij gemaild hebt. Zelfbeschadiging is een taboe zoals je zelf ook gemerkt hebt toen je hulpverlening kreeg. Er wordt te weinig over gepraat en er wordt te veel en verkeerd over geoordeeld. Ook jij hebt ervaren dat mensen het bagatelliseren, je er om veroordelen of het negeren. Het spijt me dat jij hiermee niet serieus genomen bent. Zelfbeschadiging is verslavend. Er komen stofjes los die je een fijn gevoel geven. Verder valt de psychische pijn een beetje weg bij fysieke pijn. Dat je er nu nog steeds aan denkt is niet raar. Je bent ook de enige niet die zichzelf niet meer beschadigt, maar wel dagelijks er aan denkt. Ik denk dat het ook te maken heeft met het feit dat je er niet over hebt kunnen praten met iemand. Het is een stukje van jou dat niet in het licht is gezet tijdens je therapie. Je kent vast de psychologie van de roze olifant: als je de opdracht krijgt om niet te denken aan een roze olifant dan denk je de hele tijd aan een roze olifant. Zelfbeschadiging is jouw roze olifant.

Ik vraag me af of er bepaalde momenten zijn dat je er aan denkt, bijvoorbeeld als het leven weer even onveilig voelt. Misschien is het niet situatie-gebonden, maar de meeste verslavingen spelen op als het moeilijk is. Bij mij werkte het op een gegeven moment zo: ik constateerde dat ik sommetjes maakte en dan bedacht ik dat er misschien iets was in mijn leven wat onveilig of moeilijk voelde. Dan ging ik dat onderzoeken. Omdat ik mijn gevoel zo goed had geblockt was dat niet altijd even makkelijk, maar meestal kon ik uiteindelijk wel achterhalen wat maakte dat ik me onveilig voelde.

Je zegt dat je denkt dat men er niet met je over wilde praten omdat men bang was dat er over praten het triggerde. Dat er over praten het triggert is niet zo, dat is een mythe, mits er op de juiste manier over gesproken wordt. (Op fora kun je inderdaad wel getriggerd worden.) Het primaire doel van de behandeling van zelfbeschadiging is juist het gedrag bespreekbaar maken. Daarna wordt geleerd om vervangend gedrag aan te leren in plaats van zichzelf te beschadigen. Dat stuk is met jou helemaal niet besproken in de therapie en ik denk dat dat nog wel gebeuren moet. Ik krijg niet helder uit jouw mail of jij voldoende van die “replacement skills” tot je beschikking hebt. Je geeft aan voorlopig geen therapie meer te willen. Ook ben je niet serieus genomen op dit punt in de therapie, dus ik begrijp dat je dat nu niet wilt. Mijn advies zou zijn om contact op te nemen met 113 zelfmoordpreventie. Met hen kun je anoniem bellen, chatten of mailen en ze zijn er ook voor mensen met zelfbeschadigend gedrag die niet (meer) suïcidaal zijn. Daar kun je het bespreekbaar maken op een constructieve manier.

Mocht je dat nou echt niet willen dan adviseer ik je om jezelf toe te staan te denken aan je roze olifant.

HUH? Babs? Meen je dat nou?

Ja, dat meen ik. Maar wel met beleid. Pak een schriftje en schrijf er over. Schrijf alleen over je gevoelens, zoals je mij schreef. Probeer dat te beperken tot een paar keer per dag. Dus in plaats van er niet over na mogen denken moet je er dan over nadenken, op vastgestelde tijden. In de tijd tussen het schrijven door denk je er niet over na. Als het onderwerp opkomt in je hoofd stel je het uit tot het volgende schrijfmoment. Na een tijdje kun je het aantal schrijfmomenten per dag proberen terug te dringen. Door ruimte te geven aan de roze olifant denk ik dat ze uiteindelijk zich minder aan je op zal dringen.

Dankjewel lieve Maria dat je dit onderwerp bespreekbaar hebt gemaakt.

Heel veel succes met je roze olifant!

Liefs,

Babs

*Denk jij aan zelfbeschadiging/automutilatie? Neem dan contact op met je huisarts of bel de hulplijn 0900-0113 of https://www.113.nl/ voor professionele hulp 24/7.
**Namen in dit stuk zijn geanonimiseerd. Echte namen enkel bij Babs bekend.

Profile photo of Manju Reijmer

Door Manju Reijmer

Meer van Manju »