De doden, de geschiedenis en de vrijheid

Richard Bomhof/Cor Verzijl

Cultuur

Marieke
7 May 2016

De vrouwen en mannen van defensie, de politie, de brandweer, de douane, en de ambulance staan keurig in het gelid te wachten tot het commando wordt gegeven: “geef acht! …naar links…óm! …voorwaarts…mars! Ze marcheren langs het Anne Frankhuis, over de Keizersgracht en midden over de Rozengracht, de hele route in flink tempo. Achter hen aan komen de kransdragers die allerlei partijen vertegenwoordigen: de stichting Homoseksualiteit en Krijgsmacht, de gemeente Amsterdam, LHBT-verenigingen, politieke partijen, het COC en natuurlijk Expreszo.

De groep houdt stil bij het Homomonument voor de Westerkerk. Er zijn veel mensen samengekomen en ze hebben zich opgesteld achter dranghekken. Het publiek is van alle leeftijden, gendervariaties en geaardheden; er zijn vaders met hun kinderen, volledig in het leer gestoken baardigen, keppeltjes, en koppeltjes. Er staat een gebarentolk op een verhoging voor een groep voor wie het altijd in meer of mindere mate stil is.

Dodenherdenking 2016_2

Richard Bomhof/Cor Verzijl


Het is twee minuten voor acht en de trompettist van de regimentsfanfare zet op de verhoogde driehoek van het Homomonument de taptoe in: het traditionele trompetsignaal dat de stilte op herdenkingsdag inluidt. De regenboogvlag hangt bij een van de andere driehoeken halfstok. Dan is het stil, de Westertoren houdt haar klokken in bedwang en niks klinkt meer. Althans, het voetgangersstoplicht bij de Rozengracht tikt onaangedaan verder, de vogels nemen de stad over met gekwetter, een scooter wordt halt gehouden, het jongste kindje van de vaders pruttelt wat, en een ambulance rijdt langs.

De drie sprekers die na het stiltemoment op het podium staan herdenken niet alleen de LHBT-slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, maar roepen ook expliciet op diegenen te helpen die nu ónze hulp nodig hebben. De eerste spreker, Lianda van der Schilden, is er met haar Syrische ‘broertje’ Omar, wiens moeder hem met testosteron liet behandelen, en die nu in Nederland vrijheid zoekt.

De tweede spreker, Simone Kukenheim, wethouder van de gemeente Amsterdam, vertelt over een actie van het Amsterdamse verzet. Een groep verzetsleden, waaronder drie homoseksuele mannen, pleegde een aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister om ervoor te zorgen dat de Duitsers geen informatie over de inwoners konden inkijken, om op basis daarvan mensen op te pakken. De verzetsleden staken het register in brand, maar werden allemaal opgepakt. Slechts twee mannen van de groep overleefden de oorlog. Een van de homoseksuele mannen, Sjoerd Bakker, schijnt als laatste wens een roze overhemd te hebben willen gehad, dat hij kreeg.

De derde spreker is Peter De Ruijter van het COC. Hij gaat in op het thema ‘de vrijheid omarmd’ en vraagt zich af of de vrijheid ons omarmt, of wij de vrijheid. De sprekers worden afgewisseld met liederen gezongen door Dolly Bellefleur. Na de sprekers leggen alle aanwezige partijen een krans op de derde driehoek aan het water van de Keizersgracht.

Richard Bomhof/Cor Verzijl

Het Homomonument is in 1987 opgeleverd en bestaat uit drie driehoeken, die samen één grote driehoek vormen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen niet alleen joden een markering op hun jas in de vorm van een davidsster, ook andere groepen kregen tekens op hun jas. Het homomonument verwijst naar de roze driehoek voor homoseksuelen en de zwarte driehoek voor lesbiennes. Een homoseksuele jood kreeg een ster die bestond uit een gele en een rode driehoek.

Na de oorlog werd de driehoek een geuzenteken voor homo’s en lesbiennes. In 1970 schijnen leden van de Amsterdamse Jongeren Aktiegroep Homoseksualiteit roze driehoeken op hun jassen te hebben gedragen tijdens een protest tegen de arrestatie van twee van hun leden die een poging hadden gewaagd tot het leggen van een krans tijdens de nationale dodenherdenking. Het kransenleggen door hen die zich niet houden aan een heteronorm viel echter niet tegen te houden; deze dodenherdenking op het Homomonument is alweer de 28e keer. De erkenning is er ook voor elk slachtoffer, gelukkig. Nog even lijkt het alsof slechts de labels homo en lesbo vallen, maar dan zijn er toch ook een LHBT- en een transgendervereniging die een krans leggen. Vrijheid is immers ook degenen mogen herdenken die je wilt herdenken.

Profile photo of Marieke

Door Marieke

Kijkt graag hoe stabiel hokjes staan door er kleine duwtjes tegenaan te geven. Misschien vallen ze een keer om.

Meer van Marieke »