Wat je écht moet weten over het SCP transgender rapport

Nieuws

Danielle
11 mei 2017, 18:58

“Fors meer transgenders laten geslachtsregistratie aanpassen” is de strekking van de headlines waarmee nieuwsoutlets schrijven over het rapport ‘Transgender Personen in Nederland’  van het Sociaal Cultureel Planbureau dat deze week uitkwam In 2015 hebben 770 mensen hun geslachtsregistratie bij de gemeente veranderd, ten opzichte van de gemiddeld 80 per jaar in de jaren ervoor. Maar dat de rest van het rapport niet zo rooskleurig is, belandde in de laatste regeltjes van de nieuwsberichten.

Stijging

Eerst die stijging. In 2014 is de sterilisatie-eis afgeschaft. Om het geslacht waarmee je staat geregistreerd staat bij de gemeente aan te passen hoef je sindsdien niet meer bij de rechter een medisch bewijs te overleggen dat je blijvend en onomkeerbaar onvruchtbaar gemaakt bent. Ja, dat lees je goed: tot drie jaar geleden stelde de overheid permanente onvruchtbaarheid als voorwaarde om een ander lettertje in je paspoort.

Die sterilisatie hoeft gelukkig niet meer. Maar in tegenstelling tot de berichten is de medische interventie niet helemaal afgeschaft. Om je je voornaam en juridische geslacht te laten veranderen moet je een deskundigenverklaring hebben. Die verklaringen kunnen alleen worden afgegeven door een handvol door de regering aangewezen psychologen waarvan de meeste in dienst zijn van de Genderteams van het VUmc en UMCG. Hoewel het systeem voor verbetering vatbaar is, is de drempel voor de administratieve geslachtsverandering een flink stuk lager geworden. Tot zover het goede nieuws.

Hoger opgeleid, lager inkomen

Het SCP rapport gaat voor het grootste deel over de problemen die transgender personen  ervaren in het dagelijks leven. Om te beginnen heb je als transgender een behoorlijke achterstand in je carrière. Gemiddeld genomen zijn transgender personen hoger opgeleid dan de gemiddelde beroepsbevolking, maar hebben ze een lager inkomen en zijn ze vaker werkloos en afhankelijk van een uitkering. Dat effect is bij transvrouwen sterker aanwezig dan bij transmannen.

Omdat er nog te weinig wordt gevraagd naar trans-zijn in onderzoeken is het moeilijk om echt duidelijk de vinger te wijzen naar dé oorzaak van die sociaal-economische achterstand. De onderzoekers baseren zich hierbij op hun eigen onderzoek en literatuur uit het buitenland en wijzen als mogelijke oorzaken de maatschappelijke vooroordelen jegens transgender personen aan en de grotere mentale en fysieke gezondheidsproblemen aan.

“Gemiddeld genomen zijn transgender personen hoger opgeleid maar hebben ze een lager inkomen.”

Ontslagen worden omdat je van geslacht verandert gebeurt niet. Dat is discriminatie en zal nooit als zodanig langs een rechter komen. Maar er zal menig contract niet meer verlengd worden omdat een werkgever de transitie van een werknemer als last ziet. Als dat contract niet het probleem is, dan is het nog maar te bezien of je nog gewoon je werk kan blijven doen zonder gehinderd te worden door de werkgever, collega’s of klanten die moeite hebben met een transitie.

Internaliseren en acceptatie

Dan zijn er nog de nodige problemen met de maatschappelijke acceptatie en het internaliseren van de negatieve opvattingen. Simpel gezegd: als je maar vaak genoeg te horen krijgt dat je een freak bent, dan ga je het zelf geloven. Depressies, suïcidale gedachten en daadwerkelijke zelfmoorden komen onder transgender personen vaker voor dan gemiddeld. Ontevreden zijn met je eigen lichaam is daar een deel van, dat is al erg genoeg. Maar als je dan de negatieve reacties van anderen daarbij optelt en gaat internaliseren dan is er niet veel meer nodig om je over het randje te duwen.

Een opvallende risicofactor die wordt aangewezen is non-affirmatie, het niet worden erkend in je genderidentiteit. Als je wordt aangesproken als een gender dat je juist niet probeert te zijn, dan doet dat pijn. Het is ook nog erg ontmoedigend en doet je afvragen of een transitie wel het juiste pad is in het leven. Wanneer de maatschappij gaat leren dat transgender iets normaals is en dat hoort bij het leven zou dat zo enorm schelen. Die vrouw met grote handen en diepe stem? Da’s mevrouw. Die kleine dude met brede heupen en zachte kaaklijn? Da’s meneer. Als iemand zegt dat hij of zij een zij of een hij is: neem dat van ze aan. Dat weten ze zelf het beste. En wanneer ze vragen om een andere naam te gebruiken: doe dat dan. Bij Prince vonden we het ook geen probleem om het Prince, TAFKAP, The Symbol en vervolgens weer Prince te noemen.

De non-affirmatie gaat verder. Regelmatig slaat het door naar regelrechte discriminatie, pesten en verbaal of zelfs fysiek geweld. Het ergste hiervan: meer negatieve reacties leiden tot meer negatieve gevoelens bij transgender personen. Dus meer depressie, meer suïcide en meer gebruik van alcohol en drugs. Negatieve reacties vergroten ook nog eens de eigen transgendernegativteit van het individu, het is een vicieuze cirkel.

Acceptatie is dé sleutel

Overigens heeft het rapport uit de internationale onderzoeksliteratuur wel een lichtpuntje weten op te pikken: It gets better. Zij die verder zijn in hun transitie en meer uiting geven aan hun genderidentiteit zijn gelukkiger en minder depressief dan degenen die nog vroeg in het traject zitten. De meest bepalende factor hier in: acceptatie.

Het loopt als een rode draad door het hele rapport: acceptatie is dé sleutel voor een betere positie van transgenders in de maatschappij. Grotere acceptatie op school, op werk en ook binnen de familie en vriendengroepen zorgt voor transgenders die positiever in het leven staan en gezonder zijn: zowel mentaal als fysiek.

“Zij die verder in hun transitie zijn en meer uiting geven aan hun genderidentiteit zijn gelukkiger.”

Die acceptatie moet jong beginnen: hoe minder iemand in zijn of haar jeugd een loner is des te stabieler en weerbaarder (en dus gelukkiger) hij of zij in het latere leven zal zijn. Dat betekent dat voorlichting al op jonge leeftijd moet beginnen. Dat kan op school, maar ook in de media. Aan realistische positieve transgender rolmodellen is een groot gebrek en nieuwsoutlets zoeken vooral de sensatieverhalen waar ze een hysterische headline boven kunnen zetten.

In die acceptatie is er nog een hele lange weg te gaan. Op meerdere plekken in het rapport wordt er een vergelijking gemaakt met het LGB deel van de LGBT doelgroep. Daarvan is al meer bekend en het pad dat transgenderacceptatie volgt lijkt op dat van de acceptatie van homo’s en lesbiennes. Die acceptatie is ook nog lang niet voltooid getuige de reacties op twee mannen die hand in hand over straat gaan. De transgenderacceptatie staat nog maar in de kinderschoenen.

Het rapport sluit af met deze aanbeveling: er is meer onderzoek nodig. Omdat er in grootschalige nationale onderzoeken zo weinig gevraagd wordt of iemand transgender is, is het moeilijk om goede conclusies te trekken. Hierdoor is het lastig om onderbouwing te vinden voor politiek beleid en kan de uitkomst van nieuwe maatregelen moeilijk worden gemeten. In de toekomst moeten enquetes vaker vragen naar genderidentiteit.