Muholi in Stedelijk confronteert zwart met wit

Zanele Muholi @ Stedelijk Museum

Activiteiten

Manju Reijmer
7 August 2017, 17:44

In Amsterdam staat een grote witte muur. Er hangt geen schilderij en er staat geen kunstwerk voor. De bezienswaardigheid hier is enkel de zwarte tekst die er is opgeplakt. Bijna honderd alinea’s, ieder één voor elke vermoordde LHBTQIAP+ persoon in Zuid-Afrika sinds 2006. Uitgebreide, soms grafische beschrijvingen van hun moord, zwart op wit, in de veilige, vredige omgeving van een museum. Het is een veelzeggende confrontatie door zwarte kunstenares Zanele Muholi, wiens tentoonstelling nu te zien is in het Stedelijk Museum.

Kunst in het Stedelijk Museum is vaak niet voor ons. Niet voor ons als jonge mensen, niet voor ons als mensen van kleur en niet voor ons als LHBTQIAP+ mensen. Des te groter is mijn verbazing als ik samen met een van mijn beste vriendinnen de audiotour van Clarice Gargard doe en stuit op Muholi’s werk. Hier, in meerdere hallen in een historisch pand, een log wit instituut, worden de worstelingen van zwarte LHBTQIAP+ mensen door hen zelf open besproken. Het kán. Daar hangt de Hollandse School, daar de meubelontwerpen en hier het activistische emancipatoire werk. De vanzelfsprekendheid waarmee de genadeloos mooie kunst van Muholi in het Stedelijk past zou niet baanbrekend moeten zijn maar dat is het, in een tijd waar elk podium voor met name zwarte mensen in Nederland hard gewonnen moet worden, absoluut wel. Zou het toch in ons leven kunnen?

De tentoonstelling van Muholi, die zichzelf een visuele activist noemt, biedt verschillende werken. In een zaal wordt de documentaire We Live in Fear (2013) getoond. Haar nieuwe reeks Brave Beauties, is een serie zelfportretten die rauw en intiem zijn. Ze speelt bewust met wit en zwart, zoals in een foto waar ze wasknijpers in haar haar, oren en kleding heeft. De knijpers zijn licht, haar lippen wit gestift in een hard contrast met haar zwarte huid. De foto is een ode aan haar moeder, die dankzij haar werk en gezondheid nooit van het leven kon genieten. Een andere confrontatie is de muurbedekkende foto van Hail the Dark Lioness, waar Muholi naakt op plastic zakken ligt voor een muur van kranten. Het is radicaal alleen al omdat witte kunstenaars zwarte lichamen altijd hebben geseksualiseerd en de autonomie fel wordt teruggenomen.

Het centrum van de tentoonstelling is echter Faces and Phases, een reeks portretten van Zuid Afrikaanse zwarte LHBTQI+ mensen, voornamelijk lesbische vrouwen, die al elf jaar loopt. Onderdeel hiervan is de muur met geweldsdelicten tegen zwarte LHBTQI+. Enkele van de gefotografeerde mensen zijn al vermoord. Aanvallen, moorden en verkrachtingen (door mannen die lesbische vrouwen willen “corrigeren”) behoren tot de dagelijkse realiteit. “We nemen elke dag een risico”, vertelt Muholi aan The Guardian. “Gewoon door te leven en te bedenken wat er kan gebeuren. Niet alleen jij maar je mede-activisten, je vrienden die gewoon hun leven leiden.” Als niet-zwarte bezoekers van het werk kunnen alleen tot die conclusie komen, dat het veilige gevoel van de dikke muren van een museum in alles ontbreekt aan leven als zwarte LHBTQI+ persoon.


Het is dan ook pijnlijk en veelzeggend dat de hardste confrontatie buiten het museum afspeelde. Schrijfster Sibahle Nkumbi werd door haar AirBnB gastheer hardhandig van de trap afgeduwd, het filmpje werd online gedeeld. Meer nog dan de schok en heisa achteraf, onderschreef het afschuwelijke voorval het systematische aan geweld tegen zwarte LHBTQIAP+ lichamen, of dat nu in Zuid-Afrika of Nederland is. Nkumbi overleefde de val gelukkig en vertelt in een interview met Kevin P. Roberson: “de manier waarop hij naar ons keek was niet zoals jij naar een ander mens keek. Zijn blik zei: ze moeten hier weg. Als dit om een wit persoon ging zou het anders verlopen zijn.” En dat is de harde waarheid: racisme, LHBTQIAP+ fobie zijn gewelddadige en dodelijke fenomenen over de hele wereld. Doen alsof het beperkt blijft tot Zuid-Afrika of de hal van het Stedelijk Museum miskent het mondiale probleem. Zou het toch niet in ons leven kunnen?

De muur met namen van slachtoffers gaat tot juni 2017. De tentoonstelling is nog tot 15 oktober van dit jaar te zien. Het is een sombere realisatie dat er waarschijnlijk alinea’s toegevoegd zullen worden op de wand. Nu het zo zwart op wit staat, wat doe je met deze confrontatie als je het museum verlaat?

Zanele Muholi’s tentoonstelling is van 8 juli tot en met 15 oktober 2017 te zien in Stedelijk Museum Amsterdam.

Profile photo of Manju Reijmer

Door Manju Reijmer

Meer van Manju »