I am gay and this is what I felt

Diederik maakte een game over zijn coming-out

Cultuur

Melissa Wijnja
9 August 2018, 21:40

Erachter komen dat je lesbisch, homo, bi, trans, pan of iets anders bent is een heel proces. Bij sommigen duurt het heel lang voordat ze er de vinger op kunnen leggen, bij anderen komt het ‘aha’ momentje zomaar middenin de nacht. Hoe dan ook, je hebt een hele route afgelegd voor je uit de kast kwam (of je zit er nog middenin). Dat proces is moeilijk uit te leggen aan vrienden en familie die het zelf niet door hebben gemaakt.

Diederik van de Heg herkent dat ook, en praatte met een vriend toen het idee van zijn eindexamenproject in hem opkwam: “Ik had het met hem over mijn coming-out en hij gaf toe dat hij geen idee had hoe het zou zijn om erachter te komen dat je homo bent, zoals ik. Dat hoor ik wel vaker, mensen denken soms dat het gewoon een knop is die opeens omdraait. Alsof je opeens wakker bent en je alles weet. Bij mij ging er een heel proces vooraf.”

Maar hoe laat je zo’n moeilijk en persoonlijk proces zien op een manier die voor iedereen herkenbaar is? Als afstudeerder van de studie ‘Games en Interactie’ op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU) weet Diederik hoe hij een verhaal moet vertellen: “Ik wilde mijn verhaal abstract maken zodat niet iedereen gelijk doorhad waar het over gaat. Ze moeten er met een open blik instappen, dan komt het verhaal beter tot zijn recht.”

Screenshot uit ‘This is what I felt’

Als redacteur van Expreszo kreeg ik de kans om de installatie ‘This is what I felt’ van Diederik als één van de eersten te beleven. De dag voordat hij zijn project liet zien aan het grotere publiek meldde ik mij op de HKU. In een donker auditorium kreeg ik een gamecontroller in mijn handen en werd ik voor een groot doek gezet (ongeveer de grootte van een hoeslaken, maar dat kwam misschien omdat het een hoeslaken was…)

Ik was een klein bolletje, in een zee van andere bolletjes en vierkantjes. Botste ik tegen een ander bolletje aan, dan hoorde ik een vrolijk, opgewekt belletje. De rode vierkantjes maakten een hard, bijna boos geluid. Het is gek, maar ik wist gelijk wat die bolletjes en vierkantjes betekenden. Het zijn andere mensen, een samenleving of een schoolplein.

Het Cass-model
Diederik legde mij uit dat de installatie uit 6 fases bestaat die hij heeft doorgemaakt in zijn leven. Het begint op de basisschool en eindigt op het punt waar hij nu ongeveer is. “Ik heb vantevoren veel onderzoek gedaan. Een van die onderzoeken was het Cass Identity Model, een model uit 1979(!) dat bepaalde fases in het leven van een homoseksuele man onderscheidt.”

Omdat het Cass Model zo oud is, besloot Diederik zelf ook onderzoek te doen naar zijn eigen proces: “Dat was soms heel heftig. Je staat niet altijd stil bij wat je al hebt meegemaakt in je leven. Ik kwam erachter dat het soms gewoon best kut was. De middelbare school was geen leuke plek voor mij en dat laat ik ook zien in mijn installatie. Ik stel mij op die manier best kwetsbaar op.”

“Ik kwam erachter dat mijn leven soms best wel kut was”

Inderdaad, wanneer ik bij die fase aankom ben ik best onder de indruk wat er op het scherm gebeurt. Ik ben een heel klein rondje in een zee van hele grote vierkanten. De vierkanten lijken mij te volgen en wanneer ik tegen ze opknal schiet ik een heel eind weg en hoor ik harde geluiden die ik normaal alleen hoor als mijn laptop crasht (#nachtmerrie). Mijn rondje wordt in de hoek gedreven en heel even kan ik hem zelfs niet meer zien, zo ver is hij van het beeldscherm ‘gevallen’.

Gelukkig worden de fases steeds beter voor mijn kleine rondje, aan wie ik nu bijna een beetje gehecht ben. In de allerlaatste fase zweeft mijn rondje vrolijk door een zee van andere rondjes. Het sporadische vierkantje dat ik zie laat ik niet in de buurt komen. Op het scherm staat: ‘I am gay, and this is what I felt’.

Een gemiddeld verhaal
Diederik vertelt over de gesprekken die hij heeft gehad met andere queer mensen: “Het verhaal dat ik vertel met de installatie is niet enkel mijn verhaal, maar ook het verhaal van de mensen die ik heb gesproken. Een soort gemiddelde dus. Ik kwam erachter dat het model van Cass niet eens heel verkeerd is. Sommige fases herkende ik, andere fases heb ik nooit gehad.”

Screenshot uit ‘This is what I felt’

Heel bewust laat Diederik pas in de allerlaatste fase weten waar zijn installatie over gaat. Hij wil dat de mensen die eraan meedoen zelf bedenken wat het verhaal erachter is. “Ik vind het bijzonder dat mensen gelijk zien dat de bolletjes en vierkantjes mensen voorstellen. Iedereen probeert het verhaal van de installatie te betrekken op zijn of haar eigen leven.”

Als ik de installatie heb afgerond kan ik dat begrijpen. Erachter komen dat je ‘anders’ bent is niet enkel een proces dat de LGBTQIAP+ community doorloopt. Het project van Diederik vertelt zijn eigen, persoonlijke verhaal, maar je zou het ook op andere minderheden kunnen toepassen, denk maar aan racisme of seksisme: “Daarom creëert het ook begrip,” licht Diederik toe, “mensen herkennen het gevoel van ‘er niet bij horen’, ook als ze niet homoseksueel zijn.”

Door Melissa Wijnja

Meer van Melissa »